Milli Emlak kitabı çıktı

» Tüm Kitaplar

Makaleler

No: 2
Yazar: Yalçın YAMAK
Makale: AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ FEDERAL KAMU MALLARI YÖNETİMİ
Tarih: 01.07.2009
Yayınlandığı Dergi: Maliye Dergisi-Ağustos 2001- Sayı:137

İçerik:

Yalçın YAMAK - Maliye Bakanlığı Milli Emlak Başkontrolörü

(Maliye Dergisi, Mayıs-Ağustos 2001, Sayı:137)

AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ FEDERAL KAMU MALLARI YÖNETİMİ

Bilindiği üzere, Amerika Birleşik Devletlerinin siyasi yönetim modeli federal hükümet ve eyalet devletleri (states) olarak ikili bir yapı arz ettiğinden, ülkemizde anlaşıldığı manasıyla "kamu malları yönetimi" denildiğinde federal hükümetin yönetiminde bulunan kamu malları ile eyalet mülkiyetinde bulunan kamu mallarının birbirinden tümüyle ayırmak gerekmektedir. Her eyalet devleti kendi sınırları içinde ve mülkiyetindeki araziler üzerinde yasal düzenleme yetkisine sahip olduğundan (bu yetki özel sahiplikteki arazileride [private ownership] kapsamaktadır) eyaletten eyalete kamu malları yönetim rejimi farklılıklar arz etmektedir.

1. Tanım

Amerika Birleşik Devletleri, federal kamu malları (federal public lands) kavramı, hangi eyalet sınırları içerisinde olursa olsun federal hükümet kuruluşları tarafından ve Amerikan Kongresince kabul edilmiş yasaların belirlediği esaslar dahilinde yönetilen, denetlenen ve Amerikan halkının çoğunluğunun (multiple-use mandatel) yararına tahsis edilmiş her türlü arazileri içermektedir. Bu araziler coğrafik anlamda çok çeşitli olmakla birlikte belli başlıları şunlardır;

- Otlaklar,

- Ormanlar,

- Yüksek dağlar,

- Tundralar,

- Göller,

- Arkeolojik ve tarihi alanlar,

- Bataklıklar,

- Yeraltı kaynakları,

- Vahşi yaşam alanları,

- Nehirler ve deltaları,

- Çöller,

Kamu malları kullanım açısından genelde:

- Enerji ve mineral üretim alanları,

- Kereste üretim alanları,

- Büyükbaş hayvan besleme alanları.

- Balık ve vahşi yaşam alanları,

- Manzara ve aktivite alanları,

- Ulusal parklar,

- Arkeolojik ve tarihi yerler,

- Askeri alanlar,

- Ulusal doğal yaşamı koruma alanları.

olarak sınıflandırılırlar.

2. Tarihçe

2.1. Açık Arazi Dönemi

Amerikanın ilk kuruluş dönemlerinde kamu malları ile ilgili olarak geniş kabul görmüş olan felsefe, bu taşınmazların elden çıkarılmasıdır. Bu dönemde kamu mallarının düzenleme altına alınmasına yahut kullanımının kontrolüne gerek yoktu. Çünkü bu araziler zamanla yerleşim yerlerine dönüşmekte ve federe devletlere yahut özel şahıslara transfer edilmekte idi. Amerikan Kongresi bu dönemde, çok defa çeşitli bağış programlarının yardımıyla, arazilerin yerleşime açılmasını desteklemekte idi. Bu amaçla, Kongre, 94 milyon acre[1] yol yapım şirketlerine, 37 milyon acre de federal devletlere bağış yaptı. Kongre yine özel şahıslara çiftlik kurmaları için Amerikan hükümetinin tasarrufunda bulunan arazilerin satışını ve dağıtımını kabul ettiği yasalarla destekledi (Homestead Acts). Bu şekilde yaklaşık 285 milyon acre arazi sahiplerine dağıtıldı. 19. yüzyıl boyunca dağıtım amaçlı programlarla federal hükümet mülkiyetindeki arazilerin üçte biri şahıslara, şirketlere yahut federe devletlere verildi.

2.2. Düzenleme Dönemi

19. yüzyılın sonlarına doğru federal arazi yönetiminin öncelikleri değişmeye başladı. Bu dönemde ilk defa olarak yok olmaktan korumak için Kongre ve Federal hükümet işbirliği ile Amerikanın ilk milli ormanları, milli parkları ve doğal hayatın korunmasına yönelik alanları oluşturuldu. 20. yüzyılın başlarında kamu arazileri üzerindeki maden ve mineraller konusunda ilk yasal düzenleme hayata geçirildi ve Federal hükümetin bu arazilerin yönetim, koruma ve kontrol imkânları genişletildi. 1930'lu yıllarda aşırı otlanma yüzünden azalan otlak alanları ve buna bağlı olarak düşen büyükbaş hayvan üretimi, çıkarılan otlak yasası (Taylor Grazing Act) ile birlikte getirilen düzenleme ile aşıldı. Bu yasa aynı zamanda günümüzde Amerikanın en önemli federal kamu malları yöneticisi olan Federal Kamu Malları Yönetim Bürosunda (Bureau of Land Management) temellerini oluşturdu. Kısa bir zaman sonra 1945 yılında, artan düzenleme ihtiyacı ile birlikte İçişleri Bakanlığı Bünyesinde federal Arazi Yönetim Bürosu (BLM)[2] resmen kuruldu ve bu gün yaklaşık 273 milyon acre arazi yönetiminden sorumlu kuruluş olarak varlığını etkin biçimde devam ettirmektedir.

1976 yılında Amerikan Kongresi Federal Kamu Malları Politikası ve Yönetimi Yasasını (Federal Land Policy and Management Act) kabul ederek, kamu malları üzerindeki yönetim ve kullanım esaslarını bugün de geçerliliğini devam ettirilir biçimde kesin olarak belirledi.

Bu yasayla birlikte temel olarak iki ilke hayata geçirildi;

- Federal kamu mallarının kullanımı ancak çoğunluk yararına olabilir.

- Federal malların her hangi bir parçasının özel mülkiyete geçirilmesi yahut dağıtılması ancak ortak kamu yararı söz konusu olduğunda mümkündür.

Bu esaslarla birlikte "Açık Arazi" ve özelleştirme dönemi federal kamu malları açısından uzunca bir süredir tarihe mal olmuş bulunmaktadır.

2.3. Günümüzdeki Durum

Zamanla gelişen kamu mallarının ve doğal yaşamın sürdüğü alanların korunması fikri ile birlikte federal kamu mallarının yönetim ve kullanım siyaseti de dağıtım amaçlı olmaktan, koruma amacına yönelmiş ve bu gün dünyanın sayılı doğal yaşam alanları oluşturulmuştur. Günümüzde Federal malların kullanımı ve istifade belirli kurallara sıkı sıkıya bağlanmış, her türlü aktivite izne tabi kılınmıştır. Federal kamu malları üzerinde yönetim, kontrol ve denetim yetkisine sahip birçok hükümet veya yerel sivil organizasyonlar bulunmakla birlikte kendi faaliyet alanları ile ilgili olarak yönetim yetkisine sahip temel kuruluşlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

rnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrn

rn Kamu Malları İdaresinde Yetkili Federal Kuruluşlar rn (Federal Departments in Control of Public lands)
rn Bakanlıklar (Departments)	rn Kuruluş Adı (Service)	rn Adet (Number)	rn Acre (Miilion)
rn Tarım rn (Agriculture)	rn Orman İdaresi (Forest)	rn 172	rn 204
rn Ticaret (Commerce)	rn Ulusal Okyanus ve Meteoroloji İdaresi (National Oceanic and Atmospheric Administration)	rn 12	rn -
rn Savunma (Defense)	rn Askeri Sahalar ve Tesisler idaresi (Military Reservation and Installation)	rn 100.000	rn 27
rn İçişleri rn (Interior)	rn Kızılderililer Bürosu (Bureau of Indians) rn Arazi Yönetim Bürosu (Bureau of land Management) rn Federal Balıkçılık ve Doğal Hayat İdaresi rn (U. S. Fishand Wildlifc) rn Milli Parklar İdaresi (National Park)	rn 300 rn - rn rn 500 rn rn 423	rn 55 rn 273 rn rn 83 rn rn -

Kaynak: The National Geographic Society, Map, Supplement to the National Geographic,

Washington, D.C., Octoher 1996

Tablonun incelenmesinden de görüleceği gibi söz konusu kuruluşlar arasında arazi miktarı ve daha ileride bahsedileceği üzere kullanım şekilleri bakımından en büyük ve etkin kuruluş İçişleri Bakanlığı bünyesindeki BLM'dir. Diğer birimler belli görevlere yönelik olarak Federal hükümete ait arazileri kullanırken BLM yönetiminde bulunan arazileri genel ve çok amaçlı olarak yasal çerçeve içinde çok geniş bir perspektifte değerlendirilebilmektedir. Bu niteliği ile de ülkemizdeki Milli Emlak Genel Müdürlüğüne benzer bir yapı göstermektedir.

BLM ilk kurulduğu yıllarda sadece federal kamu arazileri üzerindeki otlaklar ve yerleşim işlemleri ile ilgiliyken zamanla gelişen çevrecilik anlayışı, geleneksel fonksiyonların yanı sıra çok çeşitli görevler üstlenmesini gerekli kılmıştır. Yüzey miktarı olarak 273 (miktar olarak A.B.D. toprak yüzölçümünün sekizde biri) milyon acre arazinin yanı sıra, yeraltı kaynakları olarak da 300 milyon acre arazinin sorumluluğuna sahip olması, yeryüzü faaliyetleri yanı sıra her türlü yeraltı kaynaklarının üretimi, işlenmesi ve dağıtımında da satış hariç, diğer bütün şekillerde (kiralama, işletme hakkı, üretim ortaklığı v.s.) şahıslar veya şirketlere izin verme yetkisi BLM'dedir. Yeryüzü ve yeraltı faaliyetleri olarak BLM tarafından yönetilen arazilerin kullanımı genel olarak aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir.

- Doğal hayatın korunması için ayrılmış araziler.

- Rekreasyon alanı olarak ayrılmış araziler (ziyaretçiler belli bir ücret) ödemek koşuluyla bu amaca ayrılmış arazilerde balıkçılık, kamping, dağcılık, avcılık gibi çok çeşitli aktivitelerde bulunma hakkına sahip olabilmektedir).

- Arkeolojik ve tarihi kıymeti içeren araziler.

- Büyükbaş hayvan otlak alanları (bu amaca tahsis edilmiş arazi miktarı yaklaşık 170 milyon acredir).

- Üretim ve ulaşım alanları (bu araziler, yollar, madenler, boru hatları, ormanlar, iletişim mekânları gibi birçok amaca yönelik olarak özel şahıslara ve şirketlere anlaşma ile kullanımına izin verilen arazilerdir)

Doğal olarak her türlü federal arazinin kullanımından dolayı kullanıcının belirlenmiş bir ücret ödemesi esas olduğundan, tüm bu faaliyetlerden dolayı BLM belli bir miktar gelir de toplamaktadır. 1997 yılı mali gelir istatistiklerine göre toplam gelir) $1.173.569.000'dir. Sadece maden haklarından elde edilen gelir miktarı 1.129.376.000 dolardır. Gelirin, aynı yıl bazında 1.317.909.000 milyon dolarlık bölümü direkt olarak eyaletlere aktarılmıştır. Aktarılan miktar çeşitli fonlara ayrılarak çok farklı amaçlarda değerlendirilmektedir. Yine aynı dönemde 825 milyon dolarlık yatırım yapılmıştır. Yatırımların 233 milyonluk bölümü sadece yangın mücadele ve koruma hizmetlerinin geliştirilmesine harcanmıştır (Yangın departmanının BLM'nin en önemli servislerinden biri olduğunun belirtmekte yarar vardır).

1997 yılında Federal kamu arazileri üzerinde ziyarette bulunan insan sayısı 65 milyondur. Bu fonksiyonu ile BLM adeta bir turizm kuruluşu gibi faaliyet göstermektedir. BLM'nin yönetim yapısı da 10.000 çalışanı ile birlikte ülkemizdekinden oldukça farklıdır.

rnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrnrn

rn Genel Müdür:	rn
rn Genel Müdür Yardımcısı:	rn Genel Müdür Yardımcısı:
rn (Arazi ve Yenilenebilir Kaynaklar)	rn (Destek Servisleri)
rn - Arazi kaynaklan	rn - Güvenlik, gönüllü programlan
rn - Ormancılık	rn - Kadastral ölçüm
rn - Doğal yaşam ve balıkçılık	rn - Mühendislik
rn - Vahşi atlar ve eşekler	rn - Yangın yönetimi
rn - Alaska programı	rn - Planlama ve doğal çevre koordinasyonu
rn - Araziler	rn - Bilgi kaynaklan yönetimi
rn - Kullanım haklan	rn - Kayıt yönetimi
rn - Gezinti, kültürel ve doğal kaynaklar	rn
rn	rn Genel Müdür Yardımcısı:
rn Genel Müdür Yardımcısı:	rn (Yönetim Servisleri)
rn (Enerji ve Mineral Kaynaklan)	rn - Maliye
rn - Riskli materyaller	rn - Personel ve eğitim
rn - Siyaset analizi	rn - İdari hizmetler
rn - Soruşturana ve destek	rn - Program değerlendirme
rn - Sıvı mineraller	rn - Bütçe
rn - Katı mineraller	rn
rn - Maden hukuku ve satılabilir mineraller	rn
rn -Jeoloji ve mineral kaynaklan	rn
rn - Dış hizmetler	rn
rn - Kamu hizmetleri	rn
rn - Yasalaşma ve düzenleme yönetimi

E-BÜLTEN Kayıt olarak duyurulardan haberdar olabilirsiniz. KAYIT OL	Yeşilırmak Cad 11/9 Kızılay Çankaya/ ANKARA
	312.4191780 312.4191780 312.4194829
	http://www.milliemlak.org mekder@milliemlak.org