Mevzuat Yorumları
- No: 19
- Yazar: Tercan GÜLMÜŞ
- Makale: VAKIF ÜNİVERSİTELERİNE KAMULAŞTIRMA KANUNUNA GÖRE TAŞINMAZ DEVRİ
- Tarih: 10.07.2009
- Dergi: ---
- İçerik:
VAKIF ÜNİVERSİTELERİNE KAMULAŞTIRMA KANUNUNA GÖRE TAŞINMAZ DEVRİ
A- İlgili Mevzuat
a) 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
Yükseköğretim kurumları
Madde 130.- Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; orta öğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur.
Kanunda gösterilen usul ve esaslara göre, kazanç amacına yönelik olmamak şartı ile vakıflar tarafından, Devletin gözetim ve denetimine tabi yükseköğretim kurumları kurulabilir.
…
Vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları, mali ve idari konuları dışındaki akademik çalışmaları, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden, Devlet eliyle kurulan yükseköğretim kurumları için Anayasada belirtilen hükümlere tabidir.
b) 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu
Madde 56.- Mali Kolaylıklar
İşlem ve usuller
a) Yükseköğretim üst kuruluşları, yükseköğretim kurumları ve bunlara bağlı kuruluşlara yapılacak her türlü bağış ve vasiyetler, vergi, resim, damga resmi ve harçlardan muaftır. Bağış ve vasiyetlerin kullanılmasında, bağış ve vasiyet yapanların koydukları ve kanunlara göre geçerli sayılan kayıtlara ve şartlara uyulur.
b) Üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitüleri genel bütçeye dâhil kamu kurum ve kuruluşlarına tanınan mali muafiyetler, istisnalar ve diğer mali kolaylıklardan aynen yararlanırlar. Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından üniversitelere ve yüksek teknoloji enstitülerine makbuz karşılığında yapılacak nakdi bağışlar Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunları hükümlerine göre yıllık beyanname ile bildirilecek gelirlerden ve kurum kazancından indirilir.
c) Yükseköğretim üst kuruluşları, yükseköğretim kurumları ve bunlara bağlı kuruluşlar ve birimler tarafından eğitim-öğretim ve araştırma amacı ile yurt içinde bulunmamak veya üretimi yapılmamak kaydı ile ithal edilen makine, alet, cihaz, ecza, malzeme ve yayınlar ile bağış yoluyla yurtdışından gelen aynı cins malzemeler, gümrük vergisi ile buna bağlı vergi, resim ve harçlar dâhil olmak üzere her türlü vergi, resim ve harçlardan muaftır.
d) Bir milyon liraya kadar (bir milyon lira dâhil) bir hakkın veya menfaatin terkinini gerektiren, maddi veya hukuki nedenlerle kovuşturulmasında yüksek mahkeme ve mercilerde incelenmesini istemekte yarar bulunmayan açılacak veya açılmış dava, icra ve benzeri takiplerden vazgeçilmesine veya uygun ödeme kararı koymaya rektör ve üst kuruluşların başkanları; bir milyon liradan fazlası için üst kuruluşlarda başkanın, Üniversitelerde rektörün önerisi ve Sayıştay Başkanlığının görüşü üzerine Maliye Bakanlığı karar verir.
e) Üniversite, fakülte, enstitü ve yüksekokul, konservatuar, meslek yüksekokulları ile bunlara bağlı kuruluşlar ve birimler tarafından yapılan bilimsel, teknik inceleme ve araştırma ile yayımların gerektirdiği her türlü giderler hakkında, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri uygulanmaz.
f) Yükseköğretim üst kuruluşlarının ve Üniversitelerin inşaat, makine ve teçhizatı ile ilgili işlerle bunların bakımı ve onarımlarında 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanununun 135. maddesi ile 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri uygulanmaz.
g) Bir Üniversite bütçesindeki ödenekleri, diğer bir Üniversite bütçesine aktarmaya, ilgili rektörün görüşü ve Yükseköğretim Kurulunun önerisi üzerine Maliye Bakanı yetkilidir.
Ek Madde 2.- Vakıflar; kazanç amacına yönelik olmamak şartıyla mali ve idari hususlar dışında akademik çalışmalar, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden bu Kanunda gösterilen esas ve usullere uymak kaydıyla, yükseköğretim kurumları veya bunlara bağlı birimlerden birini veya birden fazlasını ya da bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsüne bağlı olmaksızın, ekonominin ihtiyaç duyduğu alanlarda yüksek nitelikli işgücü yetiştirmek amacıyla, bu Kanun hükümleri çerçevesinde kalmak şartıyla meslek yüksekokulu kurabilir. Kurulacak meslek yüksekokullarına, mesleki ve teknik eğitim bölgesinde gereksinim duyulması esastır.
Ek Madde 6.- Kurulacak yükseköğretim kurumu, vakıf tüzelkişiliği dışında ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olur ve bu kurumun gelirleri, geçici olarak dahi hiç bir suretle vakıf mamelekine veya hesaplarına intikal edemez. Vakıf yükseköğretim kurumuna doğrudan doğruya bağış ve yardım yapılabilir.
Ek Madde 7.- Vakıflarca kurulacak yükseköğretim kurumları, bu Kanunun 56. maddesinde yer alan mali kolaylıklardan, muafiyetlerden ve istisnalardan aynen istifade ederler ve bunlar emlak vergisinden muaf tutulurlar.
Ek Madde 15.- Vakıf tüzelkişiliğinin herhangi bir şekilde nihayete ermesi halinde vakıf yükseköğretim kurumu tüzelkişiliği devam eder ve vakıf tarafından yükseköğretim kurumu tüzelkişiliğine tahsis edilen her türlü taşınır ve taşınmaz, araç-gereç, malzeme, para ve ekonomik değeri olan haklar yükseköğretim kurumunun mülkiyetine geçer.
Bu durumda vakıf yükseköğretim kurumu mütevelli heyeti üyeleri ile yükseköğretim kurumu yöneticilerinin seçilmesi yetkisi, Yükseköğretim Kurulunun olumlu görüşü üzerine Vakıflar Genel Müdürlüğünce bir başka vakfa devredilir.
Vakıf yükseköğretim kurumunun faaliyetlerinin durdurulması halinde durdurulma süresince, kapatılması halinde ise temelli olarak, kurumun idaresi Yükseköğretim Kurulunca eğitim ve öğretimi sürdürmek veya tamamlamak üzere uygun bir Devlet yükseköğretim kurumunun vesayetine verilir.
Ek Madde 18.- Vakıflar tarafından kurulmuş yükseköğretim kurumlarının giderlerine katkıda bulunmak amacıyla; bütçede yer alan ödenekle sınırlı olmak üzere, ilgili vakıf yükseköğretim kurumunun müracaatı, Yükseköğretim Kurulunun görüşü ve Milli Eğitim Bakanlığının teklifi üzerine Maliye Bakanlığınca Devlet yardımı yapılır.
…
c) 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu
Madde 2.- Tanımlar
Bu Kanunun uygulanmasında;
a) İdare: Yararına kamulaştırma hak ve yetkisi tanınan kamu tüzel kişilerini, kamu kurum ve kuruluşlarını, gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerini,
…
ifade eder.
Madde 3.- Kamulaştırma Şartları
İdareler, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmazları, kaynakları ve irtifak haklarını; … kamulaştırma yapabilirler.
…
Madde 5.- Kamu Yararı Kararı Verecek Merciler
Kamu yararı kararı verecek merciler şunlardır:
…
7. Üniversite … yararına kamulaştırmalarda yönetim kurulları,…
Madde 30.- Bir İdareye Ait Taşınmazın Diğer İdareye Devri
Kamu tüzel kişilerinin ve kurumlarının sahip oldukları taşınmaz, kaynak veya irtifak hakları diğer bir kamu tüzel kişisi veya kurumu tarafından kamulaştırılamaz.
Taşınmaza, kaynak veya irtifak hakkına ihtiyacı olan idare, 8. madde uyarınca bedelini tespit eder. Bu bedel esas alınarak ödeyeceği bedeli de belirterek mal sahibi idareye yazılı olarak başvurur. Mal sahibi idare devire muvafakat etmez veya altmış gün içinde cevap vermez ise anlaşmazlık, alıcı idarenin başvurusu üzerine Danıştay ilgili idari dairesince incelenerek iki ay içinde kesin karara bağlanır.
Taraflar bedelde anlaşamadıkları takdirde; alıcı idare, devirde anlaşma tarihinden veya Danıştay kararının tebliği tarihinden itibaren otuz gün içinde, 10. maddede yazılı usule göre mahkemeye başvurarak, kamulaştırma bedelinin tespitini ister. Bu durumda yapılacak yargılamada mahkemece, 29.06.1938 tarihli ve 3533 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz.
Mahkemece, 10. maddede öngörülen usule göre kamulaştırma bedeli olarak tespit edilen miktarın, peşin ve nakit olarak mal sahibi idareye verilmek üzere belirleyeceği bir bankaya yatırılması ve yatırıldığına dair makbuzun ibraz edilmesi için alıcı idareye onbeş gün süre verilir. Gereken hallerde bu süre bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir. Alıcı idare tarafından kamulaştırma bedelinin mal sahibi idare adına bankaya yatırıldığına dair makbuzun ibrazı halinde mahkemece, taşınmazın alıcı idare adına tesciline ve kamulaştırma bedelinin mal sahibi idareye ödenmesine karar verilir ve bu karar, tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir. Tescil hükmü kesin olup tarafların bedele ilişkin temyiz hakları saklıdır.
Bu suretle devir alınan taşınmaz, kaynak veya irtifak hakkı, sahibinden kamulaştırma yolu ile alınmış sayılır ve devir amacı veya devreden idarenin izni dışında başkaca bir kamusal amaçla kullanılamaz. Aksi takdirde devreden idare, 23. madde uyarınca taşınmazı geri alabilir. Bu husus tapu kütüğünün beyanlar hanesine şerh verilir.
B- 31.12.1998 Tarihli Rapor
“Kanunla kurulan ve kamu tüzel kişiliğine sahip olan vakıf üniversitelerine belediye ve özel idarelere ait arazi ve tesislerin tahsis edilip edilemeyeceği” konusunda, Mülkiye Başmüfettişi Murat KOCA tarafından hazırlanan Raporun[1] konuyla ilgili bölümlerine aşağıda yer verilmiştir:
“…
VI- BİLGİSİNE BAŞVURULAN YETKİLİLERİN GÖRÜŞÜ:
…
3- Danıştay 1. Daire Başkanı Harun ÇETİNTEMEL, Üyeleri N. Doğan TOPALOĞLU, Abdulkadir GENELİOĞLU ve Danıştay 1. Daire Eski Başkanı Feridun TAŞKIN
…
2942 sayılı Kanunun 30. maddesi, kamu tüzel kişilerinin ve kurumlarının sahip oldukları taşınmaz, kaynak veya irtifak hakkının diğer kamu tüzel kişisine ne şekilde intikal edebileceği düzenlenmektedir. 2809 sayılı Kanunun ek maddelerinde, vakıf üniversitelerinin kamu tüzel kişiliğine sahip oldukları açıkça belirtildiğine göre, 2942 sayılı Kanunun 30. maddesi çerçevesine girdiğini kabul etmek gerekecektir. Bu durumda, bir Devlet üniversitesi gibi, vakıf üniversiteleri de ihtiyaç duyduğu taşınmaz için, ödeyeceği bedeli de belirtmek suretiyle kamu tüzel kişilerine, bir belediye veya özel idareye başvurması üzerine, Dairemizce karara bağlanacaktır.
Daha önce belirtildiği gibi, bu usulde bedelsiz devir söz konusu değildir. Ancak bir bedel karşılığı devir mümkündür.
4- Prof. Dr. Turgut AKINTÜRK- Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı- YÖK Eski Başkanvekili
…
Vakıf üniversitelerin Devlet üniversitelerinden sadece bütçesi yönüyle farkı vardır. Birisini Devlet ödenekle sağlamakta, diğerini üniversite kendisi sağlamaktadır. Vakıf üniversiteleri kamu tüzel kişiliğine sahip olduklarında, 2942 sayılı Kanunun 30. maddesine göre kamu tüzel kişiliklerinin, bu arada belediye ve il özel idarelerinin mülkiyetinde olan taşınmazın mülkiyetini veya intifa hakkını anlaşarak, bedelini ödemek suretiyle devir alabilirler.
…
VIII- DEĞERLENDİRME
…
8- Vakıf Üniversitelerinin Kamulaştırma Kanununun 30. Maddesine Göre Arazi ve Tesisin Devri:
2942 sayılı Kanunun 30. maddesi, kamu tüzel kişilerinin sahip oldukları taşınmaz, kaynak veya irtifak haklarının, diğer bir kamu tüzel kişisi tarafından kamulaştırılamayacağını belirtilerek, devir için gerekli prosedürü düzenlemiştir. Buna göre, taşınmaza, kaynak veya irtifak hakkına ihtiyacı olan idare, ödeyeceği bedeli de belirterek mal sahibi idareye yazılı olarak başvurulacaktır. Mal sahibi idare devre muvafakat etmez ise anlaşmazlık, isteyen idarenin başvurusu üzerine Danıştay ilgili idari dairesinde incelenerek kesin karara bağlanacaktır.
Görüşüne başvurulan Prof. Dr. Turgut AKINTÜRK, vakıf üniversitelerinin kanunla kurulduğunu ve kendilerine kamu tüzel kişiliği verildiğini, bu nedenle Kamulaştırma Kanununun 30. maddesi doğrultusunda, vakıf üniversitelerine belediye ve il özel idaresine ait taşınmazların devrinin mümkün olduğunu belirtmiştir. Aynı şekilde, Danıştay 1. Daire Başkanı Harun ÇETİNTEMEL de, eski Başkan ve iki üye ile birlikte, 2942 sayılı Kanunun 30. maddesine ilişkin anlaşmazlıkların dairelerine geldiğini, şu ana kadar vakıf üniversitelerinden böyle bir talebin intikal etmediğini, vakıf üniversitelerinin de kamu tüzel kişiliğine sahip olduğuna göre, bu madde doğrultusunda kendisine belediye ve il özel idarelerine ait taşınmazların devrinin mümkün olduğu görüşünü ortaya koymuşlardır.
Bu görüşler paralelinde, 2942 sayılı Kanunun 30. maddesine göre, vakıf üniversitelerine, anlaşılan ya da ilgili komisyonca tespit edilen bedel karşılığı, belediye ve il özel idarelerine ait taşınmazların mülkiyet veya intifa hakkının devredilebileceği düşünülmektedir.
…
VIII- SONUÇ ve ÖNERİLER:
…
5- Vakıf üniversiteleri birer kamu tüzel kişisi olduklarından, belediye ve il özel idarelerinin, bunlara, 2942 sayılı Kanunun 30. maddesi gereğince arazi ve tesislerin mülkiyetini ya da intifa hakkını bir bedel karşılığı devredebileceği…
6- 2942 sayılı Kanunun 30. maddesi doğrultusunda yapılacak devirlerde, bedelin, belde ve il halkının bu devir sonucu uğradığı kaybı karşılayacak miktarda ve rayiç bedel üzerinden olması, bu bedelin hiçbir zaman ilgili komisyonca tespit olunan “Emlak Vergisi Asgari Beyan Değeri”nin altına düşmemesi gerektiği, sembolik rakamlarla devir yapılmasının yasal olmayacağı,
…
Kanaat ve sonucuna varılmıştır”
SONUÇ
2709, 2547 ve 2809 sayılı Kanunların yükseköğretim kurumlarıyla ilgili hükümlerinden, vakıflar tarafından kurulan üniversitelerin kamu tüzel kişiliğine sahip olduğu ve Devlet eliyle kurulan üniversitelere tanınan hak ve kolaylıkların, genel olarak vakıf üniversitelerine de sağlandığı anlaşılmaktadır.
Anayasanın 130. maddesi ile 2547 sayılı Kanunda belirtilen amaç ve hizmetlerin yerine getirilmesi/yürütülmesi için, vakıf üniversitelerinin de taşınmaza ihtiyacı olacaktır. Bu ihtiyacın diğer yollar yanında, Kamulaştırma Kanunu hükümlerinin uygulanması suretiyle de giderilebileceği düşünülmektedir.
Devlet ya da vakıf üniversitelerinin kamulaştırma hak ve yetkisi konusunda 2547 sayılı Kanunda hüküm yer almamasına karşın, 2942 sayılı Kanunun 2. maddesinin (a) bendi, 3. maddesinin 1. fıkrası ve 5. maddesinin 7. bendi dikkate alındığında, üniversitelere bu hak ve yetkinin verildiği, vakıf üniversiteleriyle ilgili kısıtlayıcı ya da ayrı bir düzenlenme bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Açıklananlar doğrultusunda, Danıştay Altıncı Dairesinin kararında[2] da belirtildiği üzere, kamu hizmeti yaptığı tartışmasız olan vakıf üniversitelerine, Hazine taşınmazların 2942 sayılı Kanunun 30. maddesinde açıklanan esaslara göre devredilebileceği kanısına ulaşılmış olup aynı görüş BAHUM, belediye veya özel idarelere ait taşınmazlar bakımından, 31.12.1998 tarihli Raporu hazırlayan Mülkiye Başmüfettişi Murat KOCA ve aynı Rapordaki öğretim üyesi ile Danıştay mensupları tarafından da belirtilmiştir.
FOTO GALERİ
 Yeşilırmak Cad 11/9 Kızılay Çankaya/ ANKARA |
|
 312.4191780 312.4191780  312.4194829 |
|
 http://www.milliemlak.org  mekder@milliemlak.org |
